Đợt vừa rồi ra Hà Nội chơi, tình cờ đi xem một triển lãm sắp đặt của tác giả Nguyễn Thế Sơn tên là “8m2”- nơi ông dùng những miếng mica màu, mô hình hóa lại một khu xóm trọ của người lao động ở Khu công nghiệp Lê Minh Xuân – Bình Chánh, TP HCM.

      Đã rất lâu rồi kể từ ngày tốt nghiệp Đại học, mình lại được đi xem triển lãm, và cứ mỗi lần ra về, mình lại mang theo về nhà ít nhiều tâm sự.

Ảnh chụp ở Triển lãm sắp đặt "8m2"



Ấn tượng ban đầu của nghệ sĩ Nguyễn Thế Sơn về cuộc sống của con người ở khu công nghiệp Lê Minh Xuân – Bình Chánh – TP. Hồ Chí Minh là những căn phòng chật hẹp có hai ba thế hệ sống với nhau, nguồn nước bị ô nhiễm khủng khiếp, mỗi gia đình phải mua một bình nước riêng để sử dụng. Hàng đêm các nhà máy xả trộm khí thải, khiến bầu không khí bị ô nhiễm trầm trọng. Và đặc biệt hơn vào buổi sáng ngồi trong căn phòng 8m² nghệ sĩ cảm thấy như đang ngồi trong lò vi sóng, nhiệt độ trong phòng mà tới 45 °C. Ấy vậy mà những con người này có thể sống ở đây 7 – 8 năm.
                                                                                                      Nguồn: nguyentheson.com

      


Họa hình cuộc sống nghèo túng, chật hẹp

      Bước vào từng phòng trọ 8m2, tác giả thực sự đã mang một khu xóm trọ của những người công nhân nghèo gần như nguyên vẹn đến đây. Trong không gian chật hẹp này, nhiều gia đình 3 thế hệ cùng sống chung, sinh hoạt, nghỉ ngơi.





      Đây là khắc họa căn nhà của một gia đình người miền Tây có 8 thành viên sinh sống.  8 người trong căn hộ 8m2, trung bình mỗi người 1m2







    Trên tường treo ảnh Bác Hồ và ảnh các diễn viên Hồng Kông, có cảm giác nơi đây, thời gian ngừng lại ở những năm 90, không tiếp tục trôi về phía trước.



Phải chăng họ bằng lòng với cuộc sống ấy?

    Chợt nghĩ về ngày xưa, khi còn học cấp 3, một lần trên đường đi về nhà, mình vô tình gặp vào nói chuyện với  một người phụ nữ mù. Qua câu chuyện, bác kể với mình hồn nhiên rằng bác sống một mình, một tháng được Phường cấp cho 150.000đ tiền trợ cấp, dĩ nhiên là không đủ trang trải cuộc sống, phần còn lại thì được hàng xóm láng giềng giúp đỡ, người chút cái này, người ít cái kia. Câu chuyện bác kể nghe đơn giản và chẳng có chút gì là than thở, kêu ca về cuộc sống dù là dưới mức khốn khó ấy. Kể cũng lạ.  Bác ấy bằng lòng với cuộc sống ấy. Không thấy mình khốn khó hay là do bác mù, không nhìn thấy thế giới ngoài kia để so sánh, hay vì bị mù nên ngay cả thế giới ngoài kia tươi đẹp thế nào bác cũng không nhìn thấy nên không thấy bóng tối và sự nghèo túng quanh mình đáng sợ.


“Một vài người trong số họ không biết Sài Gòn là gì, sống như bị mắc kẹt, tuổi tác không cho họ lên thành phố để kiếm sống với một nghề khác. Về quê họ không còn đất đai vì đã bán để có tiền đi làm ăn, người còn đất thì đã bị nước biển xâm thực. Những người lớn tuổi chỉ làm công việc quét rác, làm bảo vệ cho các khu công nghiệp với thu nhập thấp và ở những căn phòng chật chội, môi trường ô nhiễm”.
                                                                                                    Nguyễn Thế Sơn

   Có lẽ những con người trong khu nhà 8m2 này cũng vậy, giống như tác giả Nguyễn Thế Sơn nói “một vài người trong số họ không biết Sài Gòn là gì” , với những gì họ có, họ chẳng biết phải làm gì để thoát ra và họ bằng lòng với cuộc sống quẩn quanh trong 8m2 ấy?

Họa thanh của một cuộc sống bình dị, vô lo

    Không rõ lắm dụng ý của tác giả là gì khi chèn vào không gian họa hình mỗi phòng một thứ âm thanh rất đời  thường, một phòng là tiếng ngủ ngáy vọng ra từ căn gác xép, một phòng thì là tiếng đờn ca phát ra từ chiếc radio.

  Tiếng ai đó ngủ ngáy say sưa trên căn gác xép tăm tối sau những giờ lao động cực nhọc. Có vẻ cuộc sống dù lam lũ nhưng người ta vẫn có những giấc ngủ sâu vô lo theo cách của mình, các anh chị thành phố giàu sang ối người còn phải trả tiền mà cũng không có được giấc ngủ sâu như tôi đấy.

   Âm thanh radio trong căn phòng 8m2, hình như tiếng ai đó bật cải lương hay đờn ca thì phải, cuộc sống có thể nghèo túng nhưng người ta vẫn nghe nhạc, giải trí và tìm niềm vui theo cách của mình. Các anh chị thành phố giàu sang thì đi bar nghe nhạc sàn, tụi tôi nghèo, tôi có cái radio cũ, tôi nghe đờn ca có sao đâu.

   Thôi thì mỗi người sinh ra với một xuất phát điểm khác nhau, thật khó mà nói đến những điều đao to búa lớn như sự khác biệt về giai cấp trong xã hội ở đây, bởi chẳng có xã hội nào khi phát triển lên mà tất cả mọi người đều  bằng nhau chằn chặn được.
   
   Cuộc sống cứ thế trôi, nhìn ra cửa sổ, bên kia là một chung cư cao cấp, cứ mỗi tối, ánh đèn vàng ấm áp lại tỏa ra từ những ô cửa sổ, hơi nóng của cục nóng điều hòa cứ phả ra bên ngoài để trong những căn nhà ấy không khí được mát lạnh.

   Ở xa xôi đâu đó, nơi khu xóm trọ của những người công nhân nghèo, cứ mỗi tối, ánh đèn vàng ấm áp cũng tỏa ra từ những ô cửa sổ,nhưng không khí trong phòng thì giống như trong lò vi ba để chế độ hâm nóng, ừ thì 450 thôi chứ mấy…

   Nhìn chung, đơn giản là một buổi triển lãm, nghệ thuật bây giờ không mang tính phê phán, triết lý nhiều nữa, nó đơn giản giống như một bộ phim tài liệu, một câu chuyện tự sự. Những hình khối, những màu sắc, những âm thanh, những mùi vị, tự nó biết cách kể nên câu chuyện của mình mà chẳng ai phải đưa ra lời bình luận nào. 8m2 là 8m2, nghĩ ngợi nhiều làm gì cho mệt.

  Viết cho một buổi chiều cuối tuần hiếm hoi không la cà quán sá, trộm nghĩ, một cốc cà phê kem 50.000 đ, bằng một bữa ăn gia đình công nhân 8 người mất rồi…


Thông tin thêm về triển lãm có thể xem tại đây